Lýðræðislegar umbætur á íslenska lýðveldinu

Lýðveldisbyltingin var stofnuð 13. janúar 2009 en markmið hennar var að móta stefnu sem hefði það að markmiði að styrkja lýðræði í íslenska lýðveldinu. Vinnan var unnin opið og gagnsætt á opnum fundum og opnum vef. Niðurstaðan er þessi ásamt nokkrum prívat breytingum af minni hálfu.

Vald til þjóðarinnar og framsal valdheimilda

• Þjóðaratkvæðagreiðsla skal fara fram um tiltekið mál óski tiltekinn minnihluti þjóðarinnar þess. Sama gildir um að rjúfa þing.
• Bera skal alla samninga undir þjóðaratkvæðagreiðslu sem mögulega framselja vald, m.a. þar sem krafist er að lög og reglugerðir séu innleidd án atbeina Alþingis

Jafnræði í alþingiskosningum

• Að viðurkenna þau sjálfsögðu mannréttindi sbr. 1. gr. Mannréttindayfirlýsingar sameinuðu þjóðanna. að vægi atkvæða í alþingiskosningum verði jafnt. Það væri í samræmi við hugmyndir um að auka vægi þjóðaratkvæðis um einstök mál enda augljóst að ekki væri hægt að láta suma landsmenn hafa meira vægi en aðra við þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta myndi auðvelda aðkomu nýrra framboða m.a. vegna þess að 5% reglan yrði óþörf við jafnt vægi atkvæða.
• Að fjöldi þingmanna miðist við fjölda á kjörskrá í hlutfallinu 1/4000 sem væri í samræmi við algengt hlutfall í öðrum löndum. Þetta myndi þýða nokkra fækkun þingmanna í dag en hægfara fjölgun þeirra í framtíðinni með vaxandi fólksfjölda sem væri rökrétt.
• Að kjördæmaskipan verði endurskoðuð og kjördæmum fækkað.
• Að kjósendur geta kosið lista og/eða einstaka frambjóðendur án tillits til lista og að hver kjósandi geti valið 20 frambjóðendur. Kjósendur sem velja eingöngu lista eru hlutlausir í röðun þingsæta innan listans og þeir nota þá öll 20 atkvæðin sín á þann lista. Í kosningum skal vera opinn listi fyrir óháða frambjóðendur.
• Að styrkir til kynninga í alþingiskosningum verði þannig að hver frambjóðandi fái ákveðna upphæð í lok kosninga gegn framvísun reikninga. Einstakir frambjóðendur eða heilu listarnir geta sameinast og samnýtt sína styrki til að nýta framlagið betur.

Ráðningatími og launakjör ráðamanna

• Að ráðherrar og æðstu embættismenn framkvæmdavaldsins, nema dómarar, gegni embætti í mesta lagi í átta ár eða tvö kjörtímabil samfellt.
• Að alþingismenn, ráðherrar og æðstu embætttismenn framkvæmdavaldsins búi við sömu reglur um lífeyrisréttindi og aðrir opinberir starfsmenn.
• Að laun alþingismanna verði hækkuð þannig að þau verði 75% af launum ráðherra. Laun alþingismanna í dag eru kr. 520,000 og yrðu þá kr. 641,000. Laun ráðherra í dag eru kr. 855,000 og laun forsætisráðherra eru í dag kr. 935,000 eftir lækkun í lok árs 2008.
• Að ráðningatími (skipunartími) og þ.a.l. uppsagnarfrestur allra embættismanna sé í samræmi við það sem almennt gerist hjá stjórnendum á vinnumarkaði skv. nánari útfærslu sem verði í höndum Kjararáðs.

Skipting valds

• Að tryggð sé skipting valdsins milli löggjafar-, framkvæmda- og dómsvalds, m.a. þannig að ráðherrar sitji ekki á þingi, að tiltekinn minnihluti þingmanna geti boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um lagafrumvörp sem Alþingi hefur samþykkt og að æðstu embættismenn séu valdir á faglegum forsendum.
• Að hæfi umsækjenda um störf hæstaréttar- og héraðsdómara sé metið af hlutlausri fagnefnd skipaðri af Alþingi. Fagnefndin geti lagt fyrir umsækjendur próf til að skera úr um þá hæfustu og að ráðherra beri að velja dómara úr hópi þeirra sem fagnefndin telur hæfasta.
• Að fastanefndir þingsins verði efldar með tilfærslu fjármagns t.d. með því að leggja niður aðstoðarmenn þingmanna og formanna flokka og nýta fjármagnið til kaupa á sérfræðiráðgjöf fyrir fastanefndir þingsins. Gerð verði krafa um að fastanefndir afgreiði öll mál og skili niðurstöðu innan ákveðins tíma.
• Að almenningi verði gert kleift að gera breytingatillögur, nafnlaust eða undir nafni, á rafrænan hátt við lagafrumvörp sem þingnefndum er skilt að ræða og taka afstöðu til á sambærilegan hátt og breytingartillögur þingmanna. Hugmyndir um rafræna Lýðræðisgátt og/eða rafrænt Skuggaþing verði nýtt við útfærslu.
• Að hlutverk fjölmiðla sem valdastofnunar verði viðurkennt og sett verði fjölmiðlalög sem taki á þeim veruleika.
• Að starfstími Alþingis verði lengdur þannig að leyfi frá þingstörfum verði skilgreind þannig að sumarleyfi verði frá 17. júní til og með fjórða sunnudegi í ágúst, jólaleyfi frá fjórða sunnudegi í aðventu til þrettándans og páskaleyfi frá Pálmasunnudegi til 2. í páskum. Að vinnutími Alþingis verði frá 08:00 til kl. 16:00 alla virka daga.

Opin og gagnsæ stjórnsýsla

• Að leiðarstef í allri stjórnsýslu sé gagnsæi og vel skilgreind ábyrgð, fylgt eftir af öflugum eftirlitsstofnunum sem hafi tímamörk á afgreiðslu mála. Stjórnsýslan verði rafræn og að stjórnsýslulög verði endurbætt að norrænni fyrirmynd þar sem meginreglan verði sú að veita skuli án tafar allar upplýsingar nema til komi sérstakar persónuverndar- eða þjóðaröryggisástæður.
• Settar verði siðareglur fyrir alþingismenn, ráðherra og æðstu embættismenn framkvæmdavaldsins sem m.a. geri grein fyrir eign sinni í fyrirtækjum og stjórnarsetu fyrir kosningar og upplýsi umsvifalaust um allar breytingar á þessu sviði.
• Opnuð verði rafræn Lýðræðisgátt / Skuggaþing sem væri útfærsla á beinu lýðræði, farvegur fyrir þjóðina til að hafa áhrif á ákvarðanir valdsins. Lagafrumvörp yrðu sótt sjálfvirkt, ræður og allar breytingar á klukkutíma fresti frá vef Alþingis og almenningi gefinn kostur á að tengjast lagaferlinu með því að skoða, ræða, breyta og kjósa.
• Fjárreiður stjórnmálaflokka verði opnar og gagnsæar með því að skylda stjórnmálaflokka, að viðlögðum sektum, að skila reikningum til ríkisendurskoðunar sem birtir þá opinberlega. Jafnframt verði farið yfir núverandi reglur um hámark styrkja fyrirtækja og einstaklinga og að styrkir til starfsemi stjórnmálaflokka verði afnumdir eða endurskoðaðir til lækkunar og þá breytt þannig að sama upphæð renni til allra flokka á þingi.
• Í nafni opinnar og gagnsæar stjórnsýslu verði unnið faglega að rannsókn á orsökum og aðdraganda bankahrunsins. Til þess verði fengnir óháðir, innlendir og erlendir, sérfræðingar með það að markmiði að sækja til saka þá sem ábyrgir eru og nýta niðurstöðurnar til uppbyggingar á opnara og gagnsærra samfélagi þar sem lögð verði áhersla á stjórnsýslu, eins og best verður á kosið, með skýrri ábyrgð.

Grundvallar mannréttindi tryggð

• Að fyrsta málsgrein 76. greinar stjórnarskrárinnar verði breytt til samræmis við Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna um réttinn til lífskjara sem nauðsynleg eru til verndar heilsu og velliðan allra. Grein 76 muni þá hljóða svona eftir breytingu.

Öllum skal tryggður rétttur til grunn lífskjara sem nauðsynleg eru til verndar heilsu og lífsviðurværi þeirra sjálfra og fjölskyldu þeirra, sé þess nokkur kostur. Grunn lífskjör teljast vera nauðsynlegt fæði, hreint vatn, klæði, húsnæði, læknishjálp og nauðsynleg félagsleg þjónusta, svo og réttur til öryggis vegna atvinnuleysis, veikinda, fötlunar, fyrirvinnumissis, elli eða annars sem skorti veldur og menn geta ekki við gert. Öllum skal tryggður í lögum réttur til almennrar menntunar og fræðslu við sitt hæfi. Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.

• Aðrar breytingar á stjórnarskrá verði gerðar þannig að hún samræmist Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna.