Eftirspurn eftir eldsneyti hrynur í USA

Eftirspurn eftir eldsneyti í Bandaríkjunum hefur ekki verið minni síðan í janúar 2007 skv. Bloomberg og hefur dregist saman undanfarnar þrjár vikur. Meðalnotkun undanfarnar fjórar vikur var 20,3 milljónir tunna á dag sem er 2,1% minnkun frá fyrra ári. Ef aðeins er tekið mið af síðustu viku var eftirspurnin aðeins 19,9 milljónir tunna á dag.

Hátt eldsneytisverð er því augljóslega farið að hafa veruleg áhrif sbr. ummæli sérfræðings sem Bloomberg vitnar til.

``The inventory and demand numbers make it clear that demand is being affected by high prices and the weak economy,'' said Kyle Cooper, an analyst at IAF Advisors in Houston. ``The 19.9 million barrel demand number is incredibly low and has to have the bulls worried.''

Þegar þetta er skrifað þá er heimsmarkaðsverð á hráolíutunnunni USD 124.42 og hefur því fallið á nokkrum vikum úr rúmum 147 dollurum. Um meira en 15%. Ef þessi þróun eftirspurnar heldur áfram í Bandaríkjunum þá er ekki ólíklegt að spákaupmennirnir fari að tygja sig og verðið falli enn frekar.

Olía heldur áfram að lækka

Mótmælin í evrulandi gegn evru breiðast út

Ég hef bloggað nokkuð undanfarið um þá undarlegu umræðu sem á sér stað hér á landi um að lausn á okkar efnahagsvanda sé að ganga í ESB og taka upp evru.

Evran bjargar öllu - lýðskrum eða sannleikur?

Bíddu evra, bíddu mín...

Ísland og Lettland. Samanburður á hagkerfum

Nákvæmlega sama umræða á sér stað innan ESB bara með öðrum formerkjum. Þar kenna menn evrunni um vandann. Á Íslandi krónunni. Krónan og evran eru auðvitað bara blórabögglar.

Gjaldmiðill er eins og hitamælir sem mælir ástand hagkerfisins. Myndi maður skipta um hitamæli til að lækna sjúkling? Neibb.

Mótmæli gegn evru breiðast nú út með leifturhraða innan ESB. Og Bretar og Svíar prísa sig nú sæla að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil ótengdan evru. Ég velti fyrir mér afhverju íslenskir fjölmiðlar flytja þær fréttir ekki heim?

Sarkozy Frakklandsforseti kennir evrunni og evrópska seðlabankanum um dvínandi hagvöxt og aukið atvinnuleysi og Spánverjar kenna bankanum um dýr húsnæðislán. Danir eru rígbundnir með sína dönsku krónu við evru og eru fyrstir þjóða Evrópu í formlega kreppu. Nýjasta innleggið í umræðuna kemur frá Írlandi og birtist í grein á vefmiðlinum independent.ie

Is it time to think the unthinkable? With banks shares in free-fall, lending collapsing and bad debts rising by the hour, what can we do? Now that the slowdown has spread well beyond houses and construction -- evidenced by falling retail sales, rapidly rising unemployment and faltering tax revenues -- is there an option out there, which, although dramatic, might be plausible in the context of the recession the country is facing?

What we are talking about here is pulling out of the euro. It might never happen, but it is worth considering how and why this might come to pass.

Já, það var og. Hann vill kannski fá íslenska krónu? Ég er enn að velta fyrir mér hvenær íslenskir evru- og ESB sinnar viðurkenna að þetta hefur ekkert með krónuna að gera. It´s the economy, ...

Greinarhöfundurinn í independent.ie lýkur grein sinni á þessum orðum.

As our crisis deepens, the "currency" issue is likely to re-emerge as apolitical option. It is worth remembering that our boom was triggered by a forced devaluation in 1993. At the time, the establishment regarded the 1993 devaluation as a calamity; in the event, it proved to be a godsend.

Pzzzzz....

...t. Getur verið að þetta hafið verið hljóðið í olíubólunni að springa? Verð á hráolíu lækkar hratt tvo daga í röð á sama tíma og dollar nær nýju lágmarki gagnvart evru. Óvenjulegt. Venjulega hækkar verð á olíu þegar dollar lækkar. Tölur i dag um meiri olíubirgðir í Bandaríkjunum kom spekúlöntum á óvart.

Kannski var þetta olíabólan að springa. Eða var hún bara að ná betri fótfestu fyrir næstu hækkunarhrinu? Who knows?

Ég endurbirti gamalt blogg.

---- Sunnudagur 15. júní 2008 -------------------------------------------------
Það virðist í eðli mannsins að magna hluti í bólur þar til þær springa. Það var lítið mál, fyrir Jón Pál, að blása upp hitapoka á sínum tíma þar til þeir sprungu - í andlit hans. Bloomberg skrifar að olíubólan sé nú þegar stærri en netbólan á sínum tíma.

Uppblástur netbólunnar hófst í júní 1994 og náði hámarki 10. mars 2000, mælt á kvarða Nasdaq. Netbólan sprakk með hvelli, eins og hitapoki Jóns Páls, í andlit fjárfesta eftir 640% hækkun. Olíubólan, sem nú magnast, átti upptök sín í nóvember 2001 og hefur nú vaxið um tæp 700 prósent. Hún er enn ósprungin. Kunnugleg ummæli eins og "it´s different this time" eru nú þegar farin að heyrast.

Fjárfestar á borð við George Soros og Stephen Schork fullyrða skv. grein Bloomberg að engin munur sé á fyrrgreindum bólum og öðrum bólum eins og húsnæðisbólum, Dow Jones bólunni 1920 eða túlipana bólunni á 17. öld sem lýst er svona.

"The Dutch tulip bulb market bubble occurred in the early-1600s. Tulips became a status symbol among the upper classes of Holland; strong demand drove market speculation, which sent the prices of tulips bulbs to unsustainable levels. Bulbs were traded on stock exchanges, and novice investors were selling off personal assets to participate in tulip investment. In 1637, prices dropped, and tulip bulbs were sold off in a panic. Many investors lost everything as a result."

Kunnugleg lýsing. Sagan endurtekur sig. Aftur og aftur.
----------------------------------------------------------------------------------

Olíuverð heldur áfram að lækka

Framhald á olíuöld

Árið 1972 kom út bókin Endimörk vaxtarins. Þar var spáð að jarðolía myndi þrjóta árið 1990. Mögulega nýtanlegar olíulindir (Ultimately Recoverable Reserves-URR), m.v. þáverandi þekkingu og tækni, innihéldu einungis 1700 milljarða tunna.

Árið 2006 notaði heimurinn 84,7 milljónir tunna af hráolíu á dag og nú eru mögulega nýtanlegar olíulindir (URR) taldar innihalda 3300 milljarða tunna. Þess ber að geta að staðfestar nýtanlegar olíulindir (Proven Recoverable Reserves), önnur skilgreining á magni olíu, eru nú um 1400 milljarðar tunna.

Ný skýrsla OPEC, World Oil Outlook 2008, sýnir að m.v. 3,5% árlegan hagvöxt í heiminum, rúmlega 1% fjölgun mannkyns á ári, bílafloti heimsins verði 1,3 milljarðar bíla og olíuverð í USD 130 per tunnu verði eftirspurn eftir olíu 113,3 milljónir tunna á dag árið 2030. Þetta er vöxtur upp á ca. 1,4% á ári. M.v. þessar forsendur myndi olíuforðinn skv. URR endast til ársins 2076.

Önnur spá, í sömu skýrslu, með öðrum forsendum gerir ráð fyrir að eftirspurnin árið 2020 verði aðeins rúmar 94 milljónir tunna á dag og árið 2030 verði hún aðeins 99,8 milljónir tunna. Þar er gert ráð fyrir minni hagvexti (3%), stórstígum framförum í sparneytni samgöngutækja, verulegum öðrum tæknilegum framfarastökkum, nýjum orkugjöfum, ýmissi löggjöf til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis, minnkandi niðurgreiðslum t.d. í Kína og verulega breyttri hegðun neytenda vegna hærra eldsneytisverðs. M.v. þessar forsendur og vöxt á ári um 0,5% eftir 2030 má reikna með að olíuforðinn skv. URR endist til ársins 2093.

Það er mjög áhugavert í þessu samhengi að sjá að hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa er enn ótrúlega lítið á heimsvísu og skv. fyrra dæminu er reiknað með að hlutdeidin verði áfram mjög lág. Tölurnar tala sínu máli og er árið 2006 í sviga í samanburði við árið 2030.

Olía 32,7% (37,3%)

Kol 28,4% (27,6%)

Gas 24,4% (22,2%)

Kjarnorka 6,2% (6,8%)

Vatnsorka 2,6% (2,3%)

Lífeldsneyti 4,1% (3,2%)

Annað t.d. sólarorka, jarðhiti, vindorka og fl. 1,6% (0,6%)

Skv. þessum tölum er endurnýjanleg orka áætluð aðeins 8,3% af heildarorkunotkun árið 2030. Hvaða áhrif ætli það hefði á eftirspurn eftir olíu og endingu olíulinda ef tæknilegt risastökk yrði tekið í einhverjum af hinum nýju orkugjöfum á þessum rúmu 20 árum sem eftir eru til ársins 2030 og á sama tíma fyndust fleiri olíulindir?

Það er ljóst að 21 öldin eins og sú nýliðna verður áfram olíuöld en næstu áratugir munu fara í að undirbúa okkur undir næstu öld þar á eftir - án olíu. Hvað ætli öldin 2100-2200 verði kölluð?

Hráolíuverð hrynur

Þróun bíla í skugga hækkandi olíuverðs

Með hækkandi olíuverði keppast bílaframleiðendur við að auka sparneytni og draga úr mengun núverandi bíla á sama tíma og þeir keppast við að þróa tækni framtíðarinnar. GM vinnur nú hörðum höndum að því að koma GM Volt á markað sem er svokallaður "Plug-in Hybrid Electric Vehicle (PHEV)" bíll. Þannig bílar eru búnir rafmótor og rafhlöðum sem hægt er að hlaða en einnig litlum sprengihreyfli sem knúinn er t.d. bensíni eða etanóli.

GM Volt verður á stærð við meðal fjölskyldubíl. Lengdin verður um 4,3 metrar og breiddin um 1,8 metrar og eru málin því nánast eins og á Ford Focus til samanburðar. Líklegt er að GM Volt komi á markað á fyrsta ársfjórðungi 2011 en verði kynntur í nóvember 2010. Framleiðsla á fyrsta ári verður líklega um 10000 bílar og líklegt verð er um USD 40,000. Það væri ca. 6,5 milljónir kominn á götuna hér á landi og til samanburðar kostar Ford Focus með dísilvél um 3 milljónir kominn á götuna.

Þar sem GM Volt verður með rafmótor þá mun hann eyða minna en sambærilegir bílar eins og t.d. Focus en sá bíll eyðir í bæjarakstri um 5,9 lítrum á hundraði. Líklegt er að kostnaður við rafgeyma verði utan við kaupverð GM Volt og því muni eigendur greiða ákveðið mánaðargjald af rafgeymum auk greiðslu fyrir rafmagnið sjálft og eitthvað eldsneyti þegar hefðbundni sprengihreyfillinn er í gangi.

M.v. að verð á dísilolíulítranum væri kr. 200 og Focus eyddi 5,9 á hundraðið þá væri eldsneytiskostnaður á ári m.v. 20000 km. akstur kr. 236.000. Nú er ekki vitað á þessu stigi hvað kostnaður við orku væri við sambærilega notkun á GM Volt en gefum okkur að það væri aðeins 10% af orkukostnaði Focus eða kr. 23600.

M.v. þessar forsendur þá tæki það rúmlega 16 ár fyrir kaupanda GM Volt að vinna upp mismuninn á kaupverðinu með lægri eldsneytiskostnaði. En þá væri ekki reiknað með mun hærri fjármagnskostnaði við kaupin á GM Volt og því væri endurgreiðslutíminn langt yfir 20 ár. En GM á örugglega eftir að finna kaupendur að bílnum m.v. það litla magn sem þeir reikna með að framleiða fyrstu árin.

Bílar eins og GM Volt kosta auðvitað meira fyrstu árin og eftir því sem framleiðslan eykst þá lækkar kostnaðurinn. GM reiknar með að árið 2012 væri framleiðslan komin í 60000 bíla og ekki væri ólíklegt að áætla að árið 2013 væri framleiðslan komin í 100000 bíla ef engin tæknileg vandamál koma upp á leiðinni.

Þetta er þó aðeins brot af framleiðslu bíla í Bandaríkjunum sem er um 15 milljónir bíla á ári og því væri GM Volt komin með um 0.7% hlutdeild í USA á þriðja ári. Í hlutfalli af heimframleiðslunni sem er um 55 milljónir bíla á ári þá væri GM Volt aðeins 0,2%. Það er því enn langt í land og liklegt að PHEV bílar verði fyrst orðin algeng sjón um árið 2020 þegar önnur kynslóð þeirra hefur litið dagsins ljós.

Á sama tíma stefnir allt í það að helstu bílaframleiðendur heims muni innleiða svokallað Stop-Start tækni mjög hratt í næstu kynslóðir bíla. Stop-start búnaður drepur á bílnum (og setur í gang aftur) t.d. á umferðarljósum og getur sparað eldsneyti í bæjarakstri um 15-20%. Búnaðurinn er líklegur til að kosta í upphafi um kr. 120,000 kominn á götuna hér á landi og því er líklegt að m.v. sömu eldsneytisforsendur og fyrr voru nefndar að endurgreiðsla bílkaupanda á þannig búnaði tæki um 3 ár.

Ekki er ólíklegt að við byrjum að sjá þannig bíla á markaði næstu 12-18 mánuði og síðan með vaxandi hraða. Árið 2014 er líklegt að árleg framleiðsla verði rúmar 4 milljónir eintaka eða um 7% af heimsframleiðslunni. Ýmis önnur þróun er í gangi til að auka sparneytni bíla og stefna margir bílaframleiðendur að því að draga úr eyðslu um allt að 30% m.v. hefðbundin sprengihreyfil fyrir árið 2015. Fyrir utan Stop-start búnaðinn munu stærstu skrefin verða tekin með því að létta bíla.

Ísland og Lettland: Áhugaverður samanburður í ljósi evru umræðu

Það er athyglisvert að lesa samanburð á hagstjórn á Íslandi og í Lettlandi í nýjasta hefti Peningamála Seðlabanka Íslands. Löndin hafa farið í gegnum mjög svipaða hagsveiflu og glíma í kjölfarið við mjög svipuð vandamál í dag þrátt fyrir að Ísland notist við fljótandi gengi krónu en Lettland hafi fest sitt gengi við evru sem í raun jafnast á við upptöku evru.

Niðurstaðan er í samræmi við þau rök sem ég hef fært í tveimur síðustu bloggfærslum mínum gegn málflutningi evrusinna sem telja að krónan sé orsök efnahagsvandans en ekki afleiðing hans.

Gagnrýni mín hefur byggst á því að vandinn liggi ekki í gjaldmiðlinum heldur í hagstjórninni og að í raun séu evrusinnar að nýta sér vandann í efnahagslífinu til að koma krónunni frá án þess að nefna það að það leysir engan vanda.

Hér fyrir neðan birti ég í heild sinni kaflann úr Peningamálum Seðlabanka Íslands þar sem Ísland og Lettland eru borin saman.

Ísland og Lettland: Þjóðhagsleg aðlögun og peningastefna

Athyglisvert er að bera árangurinn af hagstjórn á Íslandi saman við árangur annarra ríkja sem eiga við svipuð vandamál að stríða en búa við annað fyrirkomulag peningamála, t.d. fastgengisstefnu.

Undanfarin ár hafa Ísland og Lettland þurft að glíma við mikla verðbólgu, sem stafar aðallega af mikilli innlendri eftirspurn, og mikinn viðskiptahalla. Mikill útlánavöxtur hefur orsakað eftirspurnardrifna verðbólgu í báðum löndunum og stuðlað að hækkun fasteignaverðs. Munurinn er hins vegar sá að á Íslandi er rekin sjálfstæð peningastefna með fljótandi gengi en í Lettlandi er í gildi fastgengisstefna gagnvart evrunni.

Frá því að Lettland öðlaðist sjálfstæði árið 1991 og til ársins 1998 var mikil verðbólga þar í landi. Hún stafaði fyrst í stað aðallega af nauðsynlegum breytingum þar í landi eftir áralangan áætlanabúskap. Við tók tímabil verðstöðugleika með ársverðbólgu nálægt 2% fram til ársins 2004.

Fastgengisstefna hefur verið við lýði í Lettlandi frá árinu 1994. Þann 1. janúar 2005 var gengi lettneska gjaldmiðilsins fest við gengi evrunnar í stað myntkörfu sem samanstóð af Bandaríkjadal, evrunni, breska pundinu og japanska jeninu. Var það gert til að tryggja stöðugleika og auka erlenda fjárfestingu og útflutning, auk þess að auðvelda upptöku evrunnar síðar meir.

Um svipað leyti hófst hins vegar, eins og á Íslandi, tímabil vaxandi verðbólgu. Frá 2004 hefur verðbólga aðeins einu sinni farið niður fyrir 6% og ársverðbólga í apríl 2008 mældist 17,5%, sem er mesta verðbólga frá því í ágúst árið 1996.

Einkennin voru flest hin sömu og hér á landi. Viðskiptahallinn jókst úr 4,8% af landsframleiðslu árið 2000 í 22,8% af landsframleiðslu árið 2007. Útlán hafa aukist mjög hratt undanfarin ár en þau eru í mun meira mæli veitt í erlendum gjaldmiðlum, einkum evrum, en hér á landi. Árið 2007 voru 86% útlána í Lettlandi í evrum.

Hin ósamrýmanlega þrenning

Kenningin um hina ósamrýmanlegu þrenningu segir að hvert ríki geti aðeins valið tvo af eftirfarandi þremur möguleikum: 1)frjálst flæði fjármagns, 2)sjálfstæða peningastefnu eða 3)fast gengi. Ástæðan er sú að ef ríki ákveður að hefta ekki flæði fjármagns og hafa fast gengi verður peningastefnan bundin af því að halda genginu föstu og er því í raun í höndum seðlabanka þess ríkis sem gjaldmiðillinn er festur við. Hækkun vaxta, t.d. til að stemma stigu við verðbólgu, leiðir til þess að fjármagn flæðir inn í landið og gengi gjaldmiðilsins hækkar, sem samrýmist ekki fastgengisstefnunni.

Ísland og Lettland hafa bæði kosið að hindra ekki flæði fjármagns, en íslensk stjórnvöld kusu að hafa sjálfstæða peningastefnu en lettnesk stjórnvöld að hafa fast gengi. Það er eðlilegt í ljósi þess að stefna Lettlands er að taka upp evruna, helst ekki síðar en árið 2012, en Lettland hefur verið aðili að Evrópusambandinu síðan árið 2004.

Þess má geta að til að uppfylla þær kröfur sem gerðar eru fyrir aðild að Myntbandalagi Evrópu (EMU) verður viðkomandi ríki að ganga í ERM II, sem felur í sér að gengi gjaldmiðilsins megi ekki sveiflast meira en sem nemur ±15% gagnvart evrunni í tvö ár fyrir inngöngu í myntbandalagið. Sum ríki hafa þó kosið að hafa vikmörkin þrengri.

Baráttan við verðbólguna er því háð með ólíkum vopnum á Íslandi og í Lettlandi. Verkefni peningastefnunnar er engu að síður það sama í löndunum tveimur, þ.e.a.s. að veita verðbólguvæntingum trúverðuga kjölfestu.

Í Lettlandi er það gert með því að leitast við að tryggja fast gengi innlends gjaldmiðils gagnvart evru, sem leiðir til aðlögunar fyrir tilstuðlan versnandi samkeppnisstöðu vegna hækkandi raungengis sem hægir á hagvexti til lengdar. Á Íslandi er leitast við að veita verðbólguvæntingum kjölfestu með yfirlýstu verðbólgumarkmiði og kerfisbundinni og gagnsærri framkvæmd peningastefnu.

Aðgerðir stjórnvalda í Lettlandi

Þótt stjórnvöld í Lettlandi hafi ekki sjálfstæða peningastefnu og geti því ekki beitt henni að marki til þess að hafa áhrif á þróun efnahagsmála geta þau beitt almennri efnahagsstefnu til þess að hafa áhrif á eftirspurn.

Í apríl 2007 hrundu stjórnvöld af stað herferð gegn verðbólgu sem miðaði að því að draga úr þenslu hagkerfi sins. Herferðin fól í sér loforð stjórnvalda um að koma jafnvægi á ríkisfjármálin þannig að jöfnuður yrði á ríkissjóði árið 2008 og tekjuafgangur árin 2009 og 2010. Einnig lofuðu stjórnvöld að lækka ekki skatta á næstunni og gera skattalögin óhagstæðari spákaupmönnum.

Mikilvægur þáttur þessarar herferðar eru þó reglugerðarbreytingar stjórnvalda á lánamarkaðnum. Stjórnvöld settu strangari reglur um útlán banka til einstaklinga og reyndu þar með að draga úr vexti útlána. Ennfremur vinna stjórnvöld nú að endurbótum á vinnu- og orkumarkaðnum og reyna hvað þau geta að stuðla að aukinni samkeppni og að útrýma einokun. Stjórnvöld hafa ennfremur heitið að takmarka launahækkanir í opinbera geiranum.

Eitt af fáum tækjum sem Seðlabanki Lettlands hefur til að hafa áhrif á útlánaþenslu er breyting bindiskylduhlutfalls. Á árunum 2005-2007, þegar útlánaþenslan var sem mest, hafði bindiskylduhlutfallið hins vegar takmörkuð áhrif til hækkunar útlánsvaxta bankanna eða til að hægja á vexti útlána þar sem þeir fóru að einhverju leyti framhjá reglunum, t.d. með langtíma fjármögnun í erlendum gjaldmiðlum.

Bankinn hækkaði hlutfallið úr 6% upp í 8% í lok ársins 2005, en tók að lækka það aftur í byrjun þessa árs í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar, en bindiskylduhlutfallið stendur nú í 6%. Bankinn taldi að næg hjöðnun hefði orðið á útlánamarkaði til að réttlæta þessa lækkun, en þess má geta að bindiskylduhlutfall bankans verður að vera jafnt bindiskylduhlutfalli evrópska seðlabankans, þ.e. 2%, áður en Lettland tekur upp evruna.

Ljóst er að nokkuð hefur hægt á efnahagsumsvifum í Lettlandi á síðustu mánuðum, en hagvöxtur á fyrsta ársfjórðungi 2008 var neikvæður um 1,9%. Vandinn við val á gengisfyrirkomulagi fyrir lítil, ört vaxandi opin hagkerfi með frjálst flæði fjármagns Lettneska hagkerfið hefur vaxið með gífurlegum hraða undanfarin ár, verg landsframleiðsla á föstu verðlagi jókst um rúmlega 10% árið 2007 og rúmlega 12% árið 2006.

Fyrir því má færa rök að fastgengisstefna henti illa landi í svo hraðri þróun. Hún felur í sér, þegar gengið er bundið við gjaldmiðla þróaðra ríkja með minni hagvöxt, að nafnvextir verða lágir miðað við vöxt landsframleiðslunnar. Hækkun hlutfallslegs verðlags eða raungengis, sem er óhjákvæmileg þegar lönd efnast (svokölluð Balassa-Samuelsson-áhrif), kemur þá fram í hækkun verðlags í stað gengishækkunar.

Stýrivextir Seðlabanka Lettlands hafa verið 6% frá því í maí 2007, en voru í kringum 3-5% frá árinu 1997. Í því felst að raunvextir í Lettlandi hafa verið neikvæðir síðan árið 2004, þegar verðbólga þar í landi komst aftur á skrið. Neikvæðir raunvextir hafa ýtt undir gífurlegan vöxt útlána, sem kynti undir innlendri eftirspurn, verðbólgu og viðskiptahalla.

Hækkun raungengis mun hins vegar að lokum hægja á vexti og lægja öldur verðbólgunnar er fram líða stundir að því gefnu að fastgengið bresti ekki. Um það er hægt að efast í ljósi viðskiptahallans, en á móti kemur að bakhjarl fastgengisstefnunnar er öflugri í Lettlandi en hann var á fastgengistímanum á Íslandi, því að fast gengi lettneska latsins er hluti af tvíhliða samkomulagi við evrópska seðlabankann.

Einnig er gjaldeyris forði Lettlands nokkuð mikill, eða jafn stór og peningamagn í umferð. Algengt er í löndum með myntráð, eins og í nágrannaríkjunum Eistlandi og Litháen, að seðlabankinn sé skyldugur til að viðhalda svo miklum gjaldeyrisforða. Mikill gjaldeyrisforði gerir Seðlabanka Lettlands mun auðveldara fyrir að halda gengi latsins föstu og byggir upp traust á gjaldmiðlinum því að auðveldara er að forðast áhlaup spákaupmanna.

Hinn kosturinn í stjórn peningamála er sjálfstætt fljótandi gjaldmiðill með verðbólgumarkmiði. Smáríki sem velja slíka umgjörð standa þó frammi fyrir þeim vanda að gengissveiflur eru líklegar til að hafa mun meiri áhrif á innlent verðlag en í stærri ríkjum.

Baráttan við verðbólguna á Íslandi

Peningamálastjórn á Íslandi byggðist áratugum saman á ýmiss konar fastgengisstefnum sem fylgt var eftir með mistrúverðugum hætti. Fastgengisstefnan var komin í þrot árið 2001 og því var gengi krónunnar sett á flot og verðbólgumarkmiðið tekið upp.

Á undanförnum árum hefur Seðlabanki Íslands beitt ströngu peningalegu aðhaldi til að reyna að stemma stigu við verðbólgunni. Það hefur þó ekki gengið sem skyldi, eins og ítarlega hefur verið fjallað um á þessum vettvangi.

Vandinn er því hinn sami og í Lettlandi þótt aðferðirnar við að ráða bót á honum séu ólíkar. Í báðum löndum er líklegt að erfitt tímabil aðlögunar sé framundan og verður fróðlegt að bera saman hvernig löndunum reiðir af, þótt að ýmsu leyti sé ólíku saman að jafna.

"Bíddu evra, bíddu mín...

...bíddu því ég kem til þín. Æ, ég..." Háværar raddir kalla á evru. Ástæðan er slæm staða efnahagsmála. Það er ljóst að skilyrði evrópska seðlabankans myndi gera það að verkum að við gætum ekki tekið upp evru nema laga til í efnahagsmálum okkar - áður. Ég spái því að þegar tiltektinni er lokið og skilyrði sköpuð fyrir upptöku evru þá vilji fáir taka hana upp. Ástæðan væri þá góð staða efnahagsmála.

Vandinn liggur ekki í krónunni og lausnin fellst ekki í evrunni. Lausnin fellst í agaðri hagstjórn. Þá fyrst getum við ákveðið að kasta krónu og taka upp evru.

E.s. þess má geta að þessi bloggfærsla er hvorki meira né minna en númer 590000 á blog.is.

Evran bjargar öllu - lýðskrum eða sannleikur?

Þessi saga er sönn. Nöfnum hefur verið breytt og sagan stytt.

Jóhann Matthíasson leigir herbergi af systur sinni, til að gera henni kleift að borga af kjallaraíbúð í Reykjavík, sökum hækkandi vaxta. "Hún grætur yfir hækkandi vöxtum Seðlabankans á íslensku krónunni" segir Jóhann í viðtali. "Við óskum þess bara að þeir hækki ekki meira"

Íbúðareigendur á Íslandi standa í rjúkandi rústum fasteignabólunnar sem geisað hefur undanfarin áratug og berjast í bökkum og hafa ekki enn verið bænheyrðir. Seðlabankinn hefur hækkað vexti jafnt og þétt og efnahagurinn siglir í hvert sinn einu skrefi nær kreppu.

Fjölskylda Jóhanns borgar nú 50% eða kr. 240.000 meira á mánuði af íbúðinni síðan Seðlabankinn hóf að hækka vexti. "Þeim hefur verið kastað fyrir úlfa" segir reyndur bankamaður "í viðleitni Seðlabankans til að stemma stigu við verðbólgu."

Fyrstu viðbrögð margra hér á landi væru auðvitað að kenna krónunni um þetta skelfilega ástand sem lýst er í sögunni. Og biðja um evru. Strax. Evran bjargar öllu eða svo er sagt. Lýðskrum eða sannleikur? 

Stöldrum við. Sagan er, eins og áður sagði, sönn og birtist á Bloomberg 4. júlí 2008 en nöfnum hefur verið breytt á eftirfarandi hátt.

• Jóhann Matthíasson =  Jose Mauricio Rodriguez Montalvo
• Reykjavík = Madrid 
• Ísland = Spánn
• Íslenska krónan = Evran
• Seðlabankinn = Evrópski seðlabankinn
• Kr. 240.000 í mánaðargreiðslu = EUR 2,080
• 50% hækkun = 50% hækkun 

Það er áhugavert að velta því fyrir sér ef sagan væri upprunnin á Íslandi en ekki Spáni og við værum með evru. Hvað myndu menn þá kalla eftir? Krónu?

Þetta blogg þýðir ekki endilega að ég sé á móti evru eða að ganga í ESB. Það fjallar eingöngu um það að forsendur umræðunnar þurfa að vera réttar. Sagan sýnir ágætlega að töfralausnir eru ekki til. Hvað sem (útfyllist að eigin vali) reyna að telja okkur trú um.

Á frummálinu er sagan og greinin í fullri lengd svona:

July 4 (Bloomberg) -- Jose Mauricio Rodriguez Montalvo rents a room from his sister to help her afford her basement flat in Madrid as mortgage costs soar.``She's crying over the Euribor,'' the 12-month money- market rate used to set Spanish mortgages, Montalvo, 28, said in an interview. ``We're just praying it won't keep going up.''

For homeowners in Spain and in Ireland, struggling to stay afloat amid the wreckage of a decade-long real-estate boom, those prayers are going unanswered. The European Central Bank yesterday increased its benchmark rate to 4.25 percent to fight inflation, pushing both economies a step closer to recession. The two countries are particularly vulnerable to higher lending costs because their housing industries account for about 10 percent of their economies, twice the EU average.

Montalvo's family has seen its monthly mortgage payment leap 50 percent to 2,080 euros since the ECB began raising rates in December 2005.``They have been thrown to the wolves,'' said Stuart Thomson, who helps manage $46 billion in bonds at Resolution Investment Management Ltd. in Glasgow, Scotland. `It's much easier to bring inflation lower if you're willing to have a recession in economies like Spain, Italy and Ireland.'

The Irish economy contracted for the first time in more than a decade in the first quarter. Growth in Spain was the slowest in 13 years in the period, and economists surveyed by Bloomberg News see a 45 percent probability of a recession, or two consecutive quarterly contractions, within the next year.

Balancing Act

The ECB has more than doubled its key rate in less than two years under its mandate to control prices. Euro-region inflation accelerated to 4 percent last month, the fastest in 16 years, on soaring food and oil costs, even with growth slowing.

Trichet yesterday signaled further rate increases weren't imminent as he strikes a balance between taming inflation and not choking economic growth. Still, while he acknowledged some countries will be harder hit than others by the rate increase, he said the bank must serve the entire euro region just as the Federal Reserve sets policy for all 50 U.S. states.``If you concentrate on California or Florida, it is not at all like Massachusetts or Alaska,'' he said in an interview with Ireland's RTE radio. ``It is the same in our case and we have to make a judgment what is good for the full body of the 320 million people'' in the euro area.

Fraction of Germany

Spain and Ireland make up less than 15 percent of the region's economy and their economies together are about half the size of Germany's. Growth in Europe's biggest economy accelerated in the first quarter to the fastest pace in 12 years and manufacturing was still expanding in June. Spanish industry contracted by the most on record. Spanish Prime Minister Jose Luis Rodriguez Zapatero has called on the ECB to be ``flexible'' in setting monetary policy.

The interest rate increase is ``more bad news,'' said Joan Burton, finance spokeswoman for Ireland's Labour Party. ``Many families are now faced with the very real prospect of negative equity, which has serious economic and social consequences.''

The Euribor has risen almost 30 basis points since June 5 when Trichet first signaled higher rates. That made new mortgages more expensive and will make existing ones costlier as 98 percent of Spanish home loans and around 80 percent in Ireland are on a variable rate. The jump in costs has sapped demand for housing.Housing SlumpHome starts in Spain plunged 70 percent in March from a year ago and dropped around 60 percent in Ireland.

The slowdown prompted Dublin-based realtor Lisney to lower salaries by 10 percent for its 170 workers. The Irish unit of CB Richard Ellis plans to cut around a 10th of its workforce.``Transactions have dried up,'' said Guy Hollis, managing director of CBRE in Ireland. ``It's not going to last forever, but we have to be prudent.''

The building boom going bust is tarnishing a decade of gains. Ireland's economy has grown the most in the euro area since monetary union in 1999, while Spain created more than a third of new jobs in the region. After years of ``inappropriately low'' interest rates, Spain and Ireland are now feeling the ``hangover,'' said Alan Ahearne, a lecturer at Ireland's National University and a former economist at the Fed.

Earnings Outlook

Irish banks including Allied Irish Banks Plc had their 2008 earnings estimates cut by Merrion Stockbrokers yesterday because of expectations for deteriorating credit quality.

The decade-long expansion does leave Spain and Ireland with resources to ease the pain of the slowdown. Zapatero's government will use a budget surplus of 2.2 percent of gross domestic product to finance 18 billion euros of measures to prevent defaults and aid unemployed construction workers.Ireland, with the second-lowest government debt in the euro area after Luxembourg, will maintain a 184 billion-euro infrastructure investment plan. That may not be enough to buffer the hard landing.

The Spanish downturn destroyed 75,000 jobs in the first quarter when the unemployment rate jumped the most in three years to almost 10 percent. Ireland's jobless rate rose to a nine-year high of 5.7 percent in June, according to figures published today.``Central banks are paid to cause a recession now and then,'' said Fortis Investments Chief Investment Officer William De Vijlder. ``Maybe it's a shock to put it like that, but that's reality.''

Hægðu á þér og sparaðu eldsneyti

Eitt þykir mér undarlegt. Á tímum hækkandi eldsneytisverðs og stanslausrar umræðu á kaffistofum og bloggsíðum landsins þá virðast ótrúlega fáir vera tilbúnir til að beita einföldu ráði til að draga úr eldsneytiskostnaði. Aka hægar.

Ég bloggaði um þetta um daginn og fór inn á þessi mál í viðtali í Fréttablaðinu á sama tíma. Leiðin er einföld. Haltu þig alltaf á eða undir lögbundnum hámarkshraða og þú sparar um 7-10% í eyðslu, jafnvel meira. Ef lítri af eldsneyti kostar um 180 kr. þá eru það 13 - 18 kr. í sparnað. Og þú færð bónus: Minni mengun og aukið umferðaröryggi.

Ég átta mig ekki á því hvernig fólk nennir að bíða (með bílinn í lausagangi) klukkustundum saman í biðröð á bensínstöð eftir að fá 10 krónu afslátt af lítranum þegar hægt er að spara, á hverjum degi, mun hærri fjárhæðir með breyttu aksturslagi.

Ég hef beitt þessu ráði í allnokkurn tíma og sparnaðurinn er augljós. Fyrir utan að ég menga minna. En hvað hef ég uppskorið? Allir fara fram úr mér. Það hlýtur þá að vera fólkið sem finnst eldsneytið of ódýrt eða er að flýta sér á næstu bensínstöð sem býður afslátt.